Gå til sidens hovedinnhold

Viktig støtte til stølskulturen

Talet på aktive stølar er i dramatisk nedgang.

Leder Dette er en leder. Lederen gir uttrykk for avisens holdning.

Organisasjonen Norsk seterkultur har fått totalt 1,7 millionar kroner til arbeidet med å få stølane og stølslivet inn på Unesco-lista over immateriell kulturarv. Det er nødvendige pengar til eit viktig arbeid. I fjor fekk Norsk seterkultur 700 000 kroner frå Innlandet fylkeskommune, og no i vår har Landbruks- og matdepartementet løyva ein million til arbeidet, som skal vera ferdig i 2024.

På 1800-talet kan det ha vore så mykje som 100 000 aktive stølar i landet. Men talet på aktive stølar er i dramatisk nedgang, både nasjonalt og lokalt i Valdres. Rundt år 2000 var det framleis 2000 aktive stølar, no er talet om lag 900. Ifylgje tal frå Nibio er berre ein av hundre stølar i drift. Valdres har historisk vore eit viktig stølsområde, og er det framleis, sjølv om det er nedgang også her.

Les også

Arbeidet med UNESCO-status for seterkulturen styrka

Ser ein kva utvikling landbruket har hatt dei siste tiåra, er ikkje stølsnedgangen overraskande. Krav om stadig meir effektiv produksjon, nye krav til drift, ei utvikling i retning større bruk og fleire kyr er med på å gjera det vanskelegare å bruke stølane i gardsdrifta. Når talet på aktive bønder går ned, vil også talet på aktive stølar gå ned. Når fôr kan kjøpast og kraftfôrdelen aukar, er ikkje jordbruket i dag i same grad avhengig av dei enorme ressursane som ligg i utmarka. «Det er ikkje lønnsemd i mjølkeproduksjon for dei småbøndene som har setring som tradisjon og som ein naturleg del av gardsdrifta», seier leiar i Norsk seterkultur, Katharina Sparstad.

Immateriell kulturarv blir rekna for å vera til dømes språk, handverksferdigheiter, kunnskap og ferdigheiter knytt til naturen. Blir stølsdrifta borte, forsvinn også landskap, biologisk mangfald, kunnskap og kompetanse om å drive matproduksjon på denne måten. Stølsdrifta var med på å styrke kvinnene sin posisjon i matproduksjonen, og har vore møteplass og læringsstad for menneske gjennom fleire hundre år. «Dersom vi skulle vere så heldige å få ein slik status vil dette vere eit argument for at forvaltninga og andre interesser for å prioritere seterdrifta i framtida», seier Sparstad.

Stølsdrift er ikkje romantisk. Det er hardt arbeid, og for mange som slit med å få kvardagen til å gå opp, er ein avhengig av at det er god nok økonomi i matproduksjonen for å satse vidare. Uavhengig av støtta til arbeidet med å få stølsdrifta på Unesco-lista, må økonomien i det å produsere mat på utmarksbeite betrast. Det er den beste måten vi kan ta vare på stølsdrifta på.

Kommentarer til denne saken